مهر بررسی كرد؛

راههای مانع زدایی از تولید نهاده های دامی

راههای مانع زدایی از تولید نهاده های دامی

فعالان عرصه دانش بنیان معتقدند با به کار بستن روش های نوین تولید و تأمین می توانند نقش موثری را در حل مشکلات حوزه نهاده های دامی ایفا کنند به شرط آنکه دولت با حذف موانع از آنها حمایت کند.



خبرگزاری مهر - گروه دانش و فناوری، میترا سعیدی کیا: «تأمین نهاده های دامی» کلیدواژه نام آشنای این روزهای صنعت کشاورزی است. کلیدواژه ای که مدتی است زیاد می شنویم و چالشهای تکراری آن ماه ها است ورد زبان کارشناسان شده است. چالشهایی نظیر عدم سیاستگذاری و برنامه ریزی درست دولت برای تأمین خوراک دام، نوسانات بازار، عدم مدیریت درست توزیع نهاده ها، خشکسالی، عدم تخصیص و تأمین ارز، دپو شدن نهاده ها و...
در نهایت مردم هم از چالشهای این حوزه بی نصیب نمانده و در آخرین زنجیره این نابسامانی با مشکل افزایش قیمت محصولات پروتئینی روبرو هستند.
این افزایش قیمت که در گوشت دام و طیور در بازار دیده می شود ناشی از عدم برنامه ریزی درست مسؤلان جهت تولید و تأمین «نهاده های دامی» بعنوان اصلی ترین عنصر تشکیل دهنده زنجیره غذایی است که حالا به کلاف سردرگمی تبدیل گشته و به ظاهر راهی جز واردات نهاده های دامی برای آن وجود ندارد.
ذرت، جو و کنجاله سویا بعنوان سه نهاده اصلی تولید مرغ و گوشت با وزن ۱۳ میلیون و ۴۳۸ هزار و ۴۹۳ تن به ارزش سه میلیارد و ۷۴۱ میلیون و ۲۱۶ هزار و ۲۹۱ دلار، ۵۸ درصد وزن و ۳۱ درصد ارزش کل واردات ۲۵ گروه کالاهای اساسی در سال ۹۹ را در بر گرفته است. ذرت با ۹ میلیون و ۷۸۲ هزار و ۸۰۶ تن به ارزش ۲ میلیارد و ۴۹۸ میلیون و ۹۵۷ هزار و ۱۴۱ دلار، در صدر کالاهای وارداتی کشور و کالاهای اساسی وارد شده، قرار گرفته و کنجاله سویا با یک میلیون و ۸۱۹ هزار و ۶۳۷ تن به ارزش ۷۹۳ میلیون ۹۳۸ هزار و ۸۲۱ دلار و جو با یک میلیون و ۸۳۶ هزار و ۵۰ تن به ارزش ۴۵۷ میلیون و ۳۲۰ هزار و ۳۲۹ دلار، نهاده های دامی وارد شده در سال ۹۹ بودند.
چنین اعداد و ارقامی گویای وابستگی شدید کشور به واردات و معضلات مخصوص به آن است. این در شرایطی است که مطابق با شعار سال که از جانب مقام معظم رهبری تعیین شده در سال های اخیر همواره تولید و مانع زدایی از آن باید سر لوحه کار مسؤلان قرار بگیرد. از آنجائیکه باور به توان متخصصان داخلی یکی از ارکان مانع زدایی از تولید به شمار می آید، بر آن شدیم تا موانع و راهکارهای حل چالشهای حوزه نهاده های دامی را با متخصصان و محققان فعال دانش بنیان بررسی نماییم.محصولاتی که می توانند جایگزین خوراک فعلی دام باشند
در همین رابطه به سراغ یک مقام مسئول در معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری رفتیم تا ضمن آگاه شدن از برنامه های این نهاد برای پشتیبانی از دانش بنیان ها در جهت افزایش تولید و روش های جایگزین نهاده های دامی، راهکارهای فناورانه ممکن را هم در این حوزه جویا شویم.
سیف سهندی، مسئول پروژه های کشاورزی ستاد زیست فناوری معاونت علمی و فناوری در گفتگو با خبرنگار مهر در ابتدا به بیان برخی راهکارها پرداخت و اظهار داشت: چاره ممکن در این حوزه استفاده از خوراک های جایگزین برای تأمین انرژی مورد نیاز دام و طیور است. البته در استانهای اردبیل، گلستان و خوزستان سویا زیر کشت می رود اما این میزان کفاف نیاز کشور را نمی دهد.
سهندی با اشاره به اینکه کنجاله سویا یکی از بهترین انواع کنجاله ها است، بیان نمود: امکان افزایش سطح زیر کشت سویا هم همانند ذرت در کشور محدود است اما امکان افزایش بهره وری در تولید این گیاهان و استفاده از خوراک های جایگزین و نهایتاً کاهش میزان واردات این نهاده ها وجود دارد. موضوعی که اخیراً مطرح است، استفاده از خوراک های جایگزین است که برای تأمین پروتئین و انرژی دام و طیور مورد استفاده قرار می گیرد.
استفاده از ضایعات نیشکر و مخمر هیدرولیز شده
مسئول پروژه های کشاورزی ستاد زیست فناوری معاونت علمی و فناوری ضمن اشاره به این راههای جایگزین افزود: استفاده از ضایعات نیشکر برای تأمین نهاده دام و طیور مشکلات زیست محیطی ندارد، ضمن این که هزینه از بین بردن ضایعات نیشکر (سوزاندن) را هم مرتفع می کند. بخشی از خوراک دام و طیور در استان خوزستان و سایر مناطق از این طریق قابل تأمین است و در همین زمینه یکی از شرکتهای دانش بنیان توانایی استفاده از ضایعات نیشکر برای تأمین خوراک دام و طیور را دارد.
سهندی افزود: همینطور یک شرکت دیگر مخمر هیدرولیز شده ای تولید می کند که جایگزین پروتئین دام و طیور است. این محصول الان وارد بازار شده و از جانب دامداران هم مورد استفاده قرار می گیرد. استفاده از پر ماکیان برای تأمین پروتئین دام هم از دیگر محصولات جایگزین است. از طرفی استفاده از لارو حشرات مانند سوسک زرد آرد (میلورم) یا مگس خانگی که ۶۰ درصد وزن آنرا پروتئین تشکیل می دهد هم در جیره غذایی آبزیان کاربرد دارد و میتوان از آن به جای استفاده از غذای وارداتی بهره برداری نمود.
وی با اشاره به اینکه در خیلی از مناطق دنیا از دانه گندم بعد از فرآوری در جیره غذایی طیور استفاده می شود، تصریح کرد: دانه گندم به علت مواد ضد تغذیه ای مانند «گلوکان» بدون فرآوری به میزان محدودی در جیره غذایی طیور قابل استفاده می باشد. در حالیکه تولید و استفاده از آنزیم های «گلوکوناز» این مشکل را برطرف می کند و شرکت هایی هم در کشور وجود دارند که توانایی تولید این آنزیم ها را دارند.
حمایت ستاد زیست فناوری از طرح های جایگزین واردات خوراک دام
به گفته او همینطور شرکت دانش بنیان دیگری توانسته اند از ضایعات نخل خرما برای خوراک دام استفاده نماید. ستاد توسعه زیست فناوری از چنین طرح هایی برای جایگزینی واردات خوراک دام حمایت می کند تا بار واردات کمتر شود.
مسئول پروژه های کشاورزی ستاد زیست فناوری معاونت علمی و فناوری تصریح کرد: هدف ما در گام اول تولید توسط شرکتهای دانش بنیان است و گام بعدی تحقق استفاده از جایگزینها است؛ همینطور باید دامداران این مورد را بپذیرند که می توانیم به جای نهاده های وارداتی از محصولات جایگزین استفاده نماییم.
وی اظهار داشت: همانطور که مبحث پروبیوتیک ها، داروهای بیوتکنولوژی و … از سال ها قبل در این ستاد مورد حمایت قرار گرفت و الان به نتیجه رسیده و تاثیر آنها در کاهش خروج ارز و افزایش میزان تولید و رفاه اجتماعی مشخص است، میتوان بخشی از نهاده های دامی وارداتی را با محصولات دیگری جایگزین کرد و واردات را تا حدودی کم کرد.
مسئول پروژه های کشاورزی ستاد زیست فناوری معاونت علمی و فناوری با تکیه بر این که اگر پروژه های جایگزینی خوراک دام جان بگیرد، می توانیم تا یک الی دو سال دیگر بخشی از مشکل نهاده های دامی را با نوآوری و فناوری برطرف نماییم، بیان نمود: ستاد توسعه زیست فناوری معاونت علمی و فناوری از طرح هایی که در این حوزه بر پایه فناوری هستند، حمایت می کند.
اگر پروژه های جایگزین خوراک دام جان بگیرد، می توانیم تا یک الی دو سال دیگر بخشی از مشکل نهاده های دامی را با نوآوری و فناوری برطرف نماییم وی تصریح کرد: موفقیت در این حوزه می تواند برای ما امنیت غذایی را هم به ارمغان آورد. اگر فناوری در تمام زنجیره کشاورزی و غذا از تولید کود و بذر، بهبود مدیریت مزرعه، دامپروری و آبزی پروری، عملیات لجستیک و غیره تا صنایع غذایی وارد شود، می تواند امنیت غذایی را بهبود بخشد.
معاونت علمی و فناوری پذیرای طرح های نوآورانه گره گشا
معاونت علمی و فناوری برای تحقق اهدافی که در بالا به آن اشاره شد، برنامه هایی را در چارچوب فراخوان اعلام نموده است که همچون آنها میتوان به فراخوانی اشاره نمود که اخیرا انتشار یافته است. ستاد زیست فناوری در این فراخوان اعلام نموده که پذیرای طرح های نوآورانه شرکت ها، تیم های فناور، محققان و متخصصانی است که بتوانند گره گشای تأمین منابع خوراک دام از پسماندها و ماشین آلات کشاورزی باشند.
بر این اساس همه مجموعه های فناور و خلاق دعوت هستند تا با ارسال طرح های فناورانه و نوآورانه خود در این فراخوان مشارکت کنند و سهمی در بهبود بهره وری از منابع خوراک دام و رفع نیازهای فناورانه پسماندها و ماشین آلات کشاورزی داشته باشند.
محورهای این فراخوان در توسعه پایلوت شامل «توسعه فناوری مناسب استفاده از شاخه درخت خرما در تغذیه دام، نوآوری و بهبود ارزش غذایی، ذخیره سازی و غیره»، «توسعه فناوری مناسب مصرف میوه و سرشاخه سمر در تغذیه دام»، «توسعه فناوری مناسب استفاده از پوسته سبز پسته در تغذیه دام» می شود.
همچنین «ارائه فناوری مناسب برداشت برگ و طوقه چغندر و انتقال به بیرون از مزرعه»، «ارائه فناوری مناسب برداشت بقایای ذرت دانه ای»، «ارائه فناوری مناسب جمع آوری و خردکن کاه برنج»، «ارائه فناوری مناسب برداشت یونجه»، «ارائه فناوری مناسب برای اصلاح مکانیزم چاپرهای برداشت ذرت علوفه ای» و «ارائه فناوری مناسب برای اصلاح هدکمباین گندم در کشت تأخیری توأم گندم و ذرت علوفه ای» هم محورهای این فراخوان در زمینه ماشین آلات است.

محسن نیکخواه، کارشناس حوزه تغذیه دام و طیور و مدیر عامل یک شرکت دانش بنیان این حوزه هم به خبرنگار مهر اظهار داشت: ما جز ۱۵ کشور تولید کننده پروتئین های حیوانی (لبنیات) در دنیا هستیم ازاین رو احتیاج به نهاده های دامی، کشور را بر این وا داشته که سالانه حدود ۱۰ میلیون تن نهاده های مختلف ذرت، سویا، جو، کنجاله ها، کلزا، دانه های کانولا وارد کند.
وی با اشاره به اینکه کشور ما از نظر جغرافیایی در محدوده خشکسالی شدید قرار گرفته است، اظهار داشت: همینطور ما با چالش جدی آب برای بحث کشاورزی روبرو می باشیم. البته تا حدودی بهره وری در حوزه های آبیاری کشاورزی رخ داده اما هنوز هم کشاورزی ما به صورت سنتی انجام می شود.
به گفته نیکخواه، بهره وری تولید و مصرف آب در کشور فاجعه بار است و این موضوع، تولید محصولات را با مشکل مواجه می کند؛ علاوه بر آن، در استراتژی های کلان کشور مجبور هستیم که نهاده های اصلی را از خارج وارد نماییم. بر مبنای آمار وزارت جهاد کشاورزی ضریب نفوذ واردات نهاده های دامی ۶۵ تا ۸۵ درصد است که این رقم بالایی به حساب می آید.
کارشناس حوزه تغذیه دام و طیور با اشاره به اینکه از طرفی قیمت نهاده ها هم به صورت قابل توجهی افزایش پیدا کرده اظهار داشت: این مورد هم مشکلات دیگری را برای تأمین نهاده های دامی به وجود آورده که طی دوسال اخیر بیشترین اثر را در تولیدات دامی کشور گذاشته است.
اکنون واردات ۸۰ درصدی در حوزه نهاده های دامی یک چالشی بزرگ به حساب می آید که رفع این چالش بستگی به اصلاح قوانین، حمایت و مدلهای آبیاری کشاورزی به صورت بهینه و استفاده از روش های جایگزین دارند
وی با اشاره به اینکه برای به زیر کشت بردن نهاده های دامی، استانهای گرگان، مازندران، اردبیل، اهواز پتانسیل خوبی دارند، اظهار داشت: ولی باز هم این پتانسیل ها احتیاج به حمایت های دولت برای افزایش بهره وری دارند. حالا واردات ۸۰ درصدی در حوزه نهاده های دامی یک چالشی بزرگ به حساب می آید که رفع این چالش بستگی به اصلاح قوانین، حمایت و مدلهای آبیاری کشاورزی به صورت بهینه و استفاده از روش های جایگزین دارند.
وی با اشاره به اینکه ما دانش خودکفایی در زمینه تولید نهاده های دامی را داریم، اظهار داشت: استفاده از انواع دانه ها و محصولات جایگزین، استفاده از علم روز تغذیه در شرکتهای دانش بنیان در کنار صنعت می تواند تا حدی مشکلات را کمتر کند.
این کارشناس در حوزه علوم دام هم استفاده از پتانسیل موجود در شرکتهای دانش بنیان برای توسعه بذور جدید، تقویت سیستم های تولیدی آبیاری پرفشار جدید ساخته شده در شرکتهای دانش بنیان و آموزش کشاورزان جهت تولید این محصولات به همراه قیمت های حمایتی را از راهکارهای حل چالش در حوزه تأمین نهاده های دامی بر شمرد.
تولید مواد خوراکی حاوی پروتئین قابل هضم از پر مرغ
از سوی دیگر دکتر عبدالله حسینی، عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات علوم دامی و مدیر یک شرکت دانش بنیان در گفتگو با خبرنگار مهر با تکیه بر این که با بهره وری در صنعت نهاده های دامی می توانیم شاهد کاهش میزان واردات نهاده های دامی باشیم، اظهار داشت: استفاده از منابع جایگزین در نهاده های دامی می تواند بار واردات این محصولات را کم کند. به عبارت دیگر حالا محققان کشور با تاکید بر علم و دانش مشغول توسعه جایگزین نهاده های دامی هستند و ما می توانیم با جدی گرفتن این بخش از مزایای آن بهره ببریم.
همچنین وی اظهار داشت: ما در این شرکت دانش بنیان به تولید مواد خوراکی حاوی پروتئین قابل هضم از پر مرغ پرداختیم؛ این یکی از راههای جایگزین نهاده های دامی فعلی است. با عنایت به این که ۵ -۷ درصد وزن مرغ را پر تشکیل می دهد و در ماده خشک این پر ۹۰ درصد پروتئین وجود دارد، در صدد برآمدیم تا تکنولوژی تولید ماده خوراکی دام و طیور از پر را به دست بیاوریم. اگر پروتئین موجود در پر مرغ استفاده نشود و دورریز باشد منجر به آلودگی محیط زیست خواهد شد.
وی افزود: این ماده را در جیره طیور تست کردیم و بررسی ها علاوه بر تأیید میزان پروتئین قابل هضم در بدن دام، طیور و آبزیان نشان داد که میتوان تا ۳ درصد از این ماده بعنوان جیره طیور بهره برد.
حسینی تصریح کرد: ما کشور وارد کننده خوراک دام و طیور هستیم ازاین رو نیاز است که چنین محصولاتی در جهت کاهش واردات به تولید برسد؛ اگر ما بتوانیم ۱۵۰ هزار تن پر را در سال به خوراک دام و طیور تبدیل نماییم می توانیم این ماده را جایگزین ۲۲۵ هزار تن سویا نماییم. هر یک کیلو پودر پر معادل یک و نیم کیلو سویا است ازاین رو در ابتدای کار می توانیم ۵ درصد واردات سویا به کشور را کم کنیم؛ در واقع با استفاده از این محصول واردات سویا تا ۲۰۰ هزار تن در سال کاسته می شود.
مدیرعامل شرکت دانش بنیان به داشتن توانایی دانش بنیان ها در زمینه تأمین نهاده های دامی تصریح کرد و در ادامه اظهار داشت: این مورد زمان بر است و احتیاج به سیاست گذاری از جانب دولت دارد. در واقع دولت باید برنامه ای بچیند که شرکتهای دانش بنیان به وجد بیایند تا با استفاده از فناوری و نوآوری و با ضایعات، نهاده های دامی را تأمین کنند چون که این یک کار کلان ملی به حساب می آید.
مجتبی زاهدی فر، یک عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات علوم دامی و عضو هیأت مدیره یک شرکت دانش بنیان هم در ادامه به مهر اظهار داشت: اگر شرکتهای دانش بنیان مطمئن از ورود رقابتی محصولاتشان به بازار باشند امکان تأمین کردن نهاده های دامی را دارند اما به شکلی روش های سنتی و ارز نیمایی دست و پای همه تولید کننده ها را بسته است. قابلیت های دانش بنیانی در کشور کم نیست؛ شرکت ها باید کار بکنند اما اگر کار کنند و قیمت های کار آنها واقعی نباشند، از گردونه بازار خارج می شوند.
زاهدی فر با تکیه بر این که این ارز دولتی منشأ فساد در همه زمینه ها خصوصاً در زمینه نهاده های دامی شده و جلوی پیشرفت شرکتهای دانش بنیان هم گرفته است، اظهار داشت: البته تولید در کشور در همه زمینه ها، باید رقابتی باشد تا تولید کننده رغبتی برای فعالیت داشته باشد؛ اما حالا این فضای رقابتی برای دانش بنیان ها از اهمیت دوچندانی برخوردار می باشد.
شرط اثرگذاری دانش بنیان ها در تأمین نهاده های دامی
وی اضافه کرد: در مواقعی که کشور گرفتار بحران است، شرکتهای دانش بنیان می توانند مشکل را حل کنند. ورود آنها در این عرصه به صورت مستقیم به کاهش واردات نهاده های دامی منجر شود، البته باید به آنها میدان داده شود. نقش آفرینی شرکتهای دانش بنیان در تأمین نهاده های دامی تأثیرگذار است، اما به شرطی که موانع تولیدات رفع گردد.
زاهدی فر تصریح کرد: اگر در محصولات در رابطه با نهاده های دامی ثبات قیمتی وجود داشته باشد، شرکتهای دانش بنیان راحتتر به این بازار وارد می شوند و دامدار و مرغدار محصولات دانش بنیان را به محصولات وارداتی ترجیح می دهند در ادامه ثبات در قیمت گوشت مرغ و دام را خواهیم داشت ضمن این که واردات کمتر شده و متکی به محصولات دانش بنیان هستیم.

سلیقه مردم دلیل پرورش مرغ های غیر اقتصادی!
«سلیقه و ذائقه مردم یکی از عواملی است که سبب شده مرغ های غیر اقتصادی پرورش داده شوند»، این را احمد قائمی، مدیر عامل یک شرکت دانش بنیان فعال در زمینه تأمین نهاده های دامی می گوید. به باور وی جامعه ایرانی معمولا مرغ های بزرگ و بیشتر از دو کیلوگرم را می پسند اما در دنیا این گونه نیست.
وی به خبرنگار مهر می گوید: همین مبحث سبب می شود که هزینه های در ارتباط با خوراک و نگهداری یک مرغ افزایش یابد: در صنعت دام و طیور موضوعی بنام ضریب تبدیلی وجود دارد که میزان مقایسه تغذیه نسبت به وزن دام و طیور است. به بیان ساده چه مقدار خوراک مصرف می شود و چقدر گوشت را تحویل می گیریم. هم اکنون ضریب تبدیل پرورش در صنعت دام و طیور بیشتر از ۲.۱ است؛ بدان معنا که اگر یک جوجه از ۵کیلو دانه تغذیه کند، می توانیم ۲ و نیم کیلو گوشت مرغ داشته باشیم که این سلیقه مردم ما است.
وی اظهار داشت: معمولا مرغ در سنین بالا درگیر بیماری می شود و با افزایش سن مرغ تا رسیدن به وزن بیشتر از ۲کیلوگرم کیفیت گوشت آن کاهش می یابد؛ این یعنی هزینه نگهداری و میزان تغذیه مرغ بالا می رود در صورتی که کیفیت آن کاسته می شود. اگر این مشکل رفع گردد صادرات مرغ هم خواهیم داشت چونکه دنیا مرغ های سنگین را نمی پسندد و ما باید این مشکل را برطرف نماییم. با حل این معضل مصرف خوراک، دارو و هزینه نگهداری کاهش و میزان تولید مرغ افزوده می شود.
این فعال شرکت دانش بنیان با اشاره به اینکه تقریباً ۸۰ درصد مشکلات در صنعت دام و طیور در ارتباط با خوراک و تأمین نهاده های دامی می شود، اظهار داشت: با تغییر این سلیقه ایرانی ۳۵-۴۰ درصد مشکل خوراک دام رفع می شود و به همین میزان هم صرفه جویی ارزی خواهیم داشت.
مدیر عامل شرکت دانش بنیان فعال در عرصه نهاده های دامی ضمن اشاره به راه برون رفت دیگری در زمینه تأمین نهاده های دام و طیور اظهار داشت: ما در کشورمان سالهاست که مدلهای خارجی را به هزار دلیل برای پرورش دام و طیور پیاده سازی می نماییم در صورتی که می توانیم با تفکر دانش بنیانی این مشکلات را به صورت عملی حل نماییم.
وی با اشاره به اینکه هم اکنون ما چند نژاد خاص که همه وارداتی هستند را پرورش می دهیم، بیان نمود: علاوه بر این نژادها، تمام داروها و خوراک در این صنعت هم وارداتی هستند و این نسخه ای است که خارجی ها برای ما پیچیده اند. ما نتوانستیم با وجود ثبات شرایط از سال ۷۰ در نژادهای دام و طیور کار نماییم در حالیکه امکان پرورش نژادهای ایرانی را داشتیم.
رفع ۵۰ درصد مشکلات عرصه نهاده ها با ۳ راه حل
قائمی در ادامه به به نژادی نهاده های دامی اشاره نمود و اظهار داشت: ما همینطور طی این ۳۰ سال امکان به نژادی در ذرت و سایر نهاده ها را داشتیم اما اقداماتی در این حوزه صورت نگرفت.
اگر ۳ مورد «کاهش وزن» در صنعت طیور، «به نژادی» در نهاده های دامی و «استفاده از نژادهای ایرانی» را در کشور توسعه دهیم می توانیم تا ۵۰ درصد مشکلات در ارتباط با صنعت دام و طیور را مرتفع نماییم کارشناس صنعت دام و طیور در ادامه تاکید می کند که اگر ۳ مورد «کاهش وزن» در صنعت طیور، «به نژادی» در نهاده های دامی و «استفاده از نژادهای ایرانی» را در کشور توسعه دهیم می توانیم تا ۵۰ درصد مشکلات در ارتباط با صنعت دام و طیور را مرتفع نماییم.
وی افزود: همه این موارد به دیدگاه خودمان باز می گردد. اگر رویکرد ما، نگاهی تجاری کوتاه مدت باشد موفق نخواهیم بود. دام و طیور، لبنیات و … جز اقلام استراتژیک هستند اما چرا باید این مسائل مهم کشور را از دیدگاه آمریکا و اروپا بنگریم و مدلهای آنها را در کشور اجرایی نماییم.
به گزارش بست روید به نقل از مهر، به نظر می آید برای خروج از وضعیت فعلی در زمینه تولید نهاده های دامی باید از حالت سنتی واردات نهاده ها خارج شویم و به «نوآوری» در صنعت کشاورزی اهمیت بیشتری دهیم. این نوآوری هم در به کار بستن روش های نوین می تواند نقش آفرینی کند و هم در کاهش حجم واردات می تواند اثرگذار باشد.
شاید نتوانیم به صورت ۱۰۰ درصد از واردات چشم پوشی نماییم اما با تمرکز بر روی تغذیه جدید، محصولات جایگزین و استفاده بیشتر از پتانسیل داخل کشور میتوان بخش زیادی از مشکلات این عرصه را حل کرد و وابستگی را کم کرد.


منبع:

1400/04/02
18:57:53
5.0 / 5
186
تگهای خبر: آموزش , تخصص , تكنولوژی , سیستم
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)

تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب
لطفا شما هم نظر دهید
= ۲ بعلاوه ۲
BestRoid اندروید